Relacja jako fundament wychowania fizycznego w świetle Reformy26 „Kompas Jutra”

Reforma edukacji określana mianem „Kompasu Jutra” wyraźnie przesuwa akcent z nauczania rozumianego jako realizacja treści na uczenie się rozumiane jako proces osadzony w relacjach, wartościach i doświadczeniu ucznia. W tym kontekście wychowanie fizyczne zajmuje miejsce szczególne. Jest jedynym przedmiotem w szkole, w którym uczeń angażuje nie tylko umysł, ale całe ciało, emocje i relacje społeczne. WF w naturalny sposób łączy rozwój wspomnianych cech, ale jednocześnie silnie zależy od jakości środowiska edukacyjnego tworzonego przez nauczyciela. Kluczowym elementem tego środowiska jest relacja nauczyciela z uczniem.

Nowa logika reformy zakłada, że skuteczna edukacja nie zaczyna się od treści zapisanych w podstawie programowej, lecz od warunków, w jakich uczeń może się uczyć. Relacja oparta na zaufaniu, szacunku i poczuciu bezpieczeństwa jest jednym z najważniejszych warunków. W wychowaniu fizycznym ma to szczególne znaczenie, ponieważ uczeń funkcjonuje w sytuacjach, w których jest bardzo widoczny. Jego sprawność, tempo uczenia się czy ograniczenia są łatwo zauważalne na tle grupy rówieśniczej. Towarzyszą temu silne emocje: radość z sukcesu, ale też wstyd związany z błędem, lęk przed publiczną oceną czy porównywaniem do innych. Bez bezpiecznej relacji z nauczycielem takie doświadczenia mogą prowadzić do unikania aktywności, obniżonej motywacji i lekcja WF może stać się źródłem stresu zamiast przestrzenią rozwoju. Relacja oparta na zaufaniu, szacunku i akceptacji zmniejsza napięcie i daje uczniowi poczucie, że jest ważny niezależnie od poziomu sprawności fizycznej.

Jednym z ważnych kierunków reformy jest także zmiana podejścia do oceniania i informacji zwrotnej. Coraz większy nacisk kładzie się na ocenianie rozwojowe, które wspiera proces uczenia się, zamiast go jedynie podsumowywać. W wychowaniu fizycznym informacja zwrotna działa tylko wtedy, gdy uczeń ufa intencjom nauczyciela, musi mieć pewność, że błąd jest elementem nauki, a nie powodem do wstydu. Nauczyciel, który buduje relację, tworzy przestrzeń do prób, eksperymentowania i stopniowego rozwoju umiejętności ruchowych.

W kontekście reformy nie sposób pominąć rosnącej przestrzeni edukacji włączającej. Coraz bardziej zróżnicowane klasy, obecność uczniów z orzeczeniami i różnymi potrzebami edukacyjnymi wymagają od nauczyciela elastyczności i uważności. Relacja pozwala lepiej poznać ucznia, jego możliwości i bariery, a tym samym dostosować formy aktywności w sposób, który umożliwi mu udział w lekcji. Reforma „Kompas Jutra” zakłada projektowanie środowiska edukacyjnego, w którym każdy uczeń ma szansę na rozwój.

„Kompas Jutra” silnie akcentuje także rolę szkoły w kształtowaniu kompetencji społecznych i wartości. Wychowanie fizyczne jest naturalnym środowiskiem do uczenia współpracy, odpowiedzialności, szacunku, empatii i zasad fair play. Relacja nauczyciela z uczniami pełni tu funkcję modelującą. WF przestaje być wówczas jedynie miejscem treningu, a staje się pełnoprawnym obszarem wychowania.

W nowym podejściu do edukacji wychowanie fizyczne staje się przestrzenią, w której szczególnie wyraźnie widać, że relacje i wartości są fundamentem skutecznego uczenia się. Nauczyciel WF, który świadomie buduje relacje z uczniami, tworzy środowisko, które sprzyja aktywności, zaangażowaniu i rozwojowi ucznia – nie tylko tu i teraz, lecz także w perspektywie całego życia.

Robert Bałuszyński,

Dyrektor Niepublicznej Placówki Kształcenia Ustawicznego Coaching Sport,